“The State of Things”

De tentoonstelling “The State of Things” in Bozar is een van de blikvangers van Europalia. Het is een “gemengde” onderneming, met twee Belgische (Luc Tuymans en Philippe Pirotte) en twee Chinese (Ai Weiwei en Fan Di’an) curatoren en met een gemengd aanbod: moderne Chinese en Belgische kunst zijn er naast mekaar opgesteld.
De expo maakt duidelijk dat de jongste generatie Chinese kunstenaars het communistische verleden volledig heeft afgeschud en zich op succesvolle wijze heeft aangesloten bij westerse trends.

“De Zijderoute. Een reis door leven en dood.”

De “zijderoute” is een eevoudige, romantische naam voor een complex historisch gegeven. 19de eeuwse ontdekkingsreizigers zijn deze benaming beginnen te gebruiken om te verwijzen naar het netwerk van handelsroutes dat eeuwenlang bestaan heeft tussen China en het westen.
Omdat de routes zo lang bestaan hebben, zijn ze verbonden met een aantal grote episodes uit de Chinese geschiedenis. In deze tentoonstelling zijn er een aantal daarvan gereconstrueerd. Prachtige voorwerpen (meestal grafvondsten) vertellen het verhaal van langvergeten volkeren. Een verhaal van voortdurende strijd, maar ook van permanente culturele uitwisseling en bij wijlen grote culturele rijkdom.

“De Draak en de Rozentuin”

Sus Van Elzens jongste boek heet “De Draak en de Rozentuin”. Het is een poging om de moderne Chinese kunst in het kader te plaatsen van de historische ontwikkelingen die China in zijn geheel heeft meegemaakt sinds de dood van Mao Tse Toeng. Van Elzen schetst nog eens het vernietigende effect van de grote Culturele Revolutie, die komaf wilde maken met elke vorm van “feodale” traditie, wat uiteindelijk geleid heeft tot een “collectief geheugenverlies”. Grote economische hervormingen hebben geleid tot een vreemde combinatie van een soort liberalisme met een volgehouden politieke dictatuur, die nog altijd de collectivistische retoriek hanteert. Moderne kunstenaars gedijen in de plooien van dit nieuwe systeem, maar altijd op gespannen voet met de overheid.

Opera- en theatervoorstellingen; Poppentheater

De “Peking Opera” behoort tot het officiëel erkende erfgoed van de mensheid. Het woord “opera” is wat misleidend. De “Peking Opera” is een totaal-spektakel, waarin niet alleen gezongen wordt. Dans, acrobatie en vechtkunst spelen een grote rol. Het gewicht van de traditie is alles bepalend in dit genre. De opgevoerde verhalen en personages zijn stereotiep en de “Peking Opera” zoek geen originaliteit. Het genre heeft zwaar geleden onder de Culturele Revolutie en leidt tegenwoordig een kwijnend bestaan.

In China werd traditioneel ook zeer veel aan schaduwpoppenspel en marionettentheater gedaan. Het schaduwtheater overleef in afgelegen streken, waar het verbonden blijft met tempelrituelen. Als “entertainment” staat het ook onder grote druk van de nieuwe media.
Het marionettentheater is een stedelijk fenomeen. Het Chinese marionettenspel (met tot veertig draden per pop) vereist een langdurige opleiding van de spelers. Sinds de Chinese staat deze traditie niet meer ondersteunt, is ook dit genre bedreigd.

De Nederlandse specialist Frank Kouwenhoven stelde voor Europalia een kleine tentoonstelling samen met mooie voorbeelden van schaduwpoppen en marionetten.

Literatuur en Schrijvers in China

Literatuur is, meer nog dan beeldende kunst, verbonden met het westerse idee van vrije meningsuiting en artistieke vrijheid. Hoe staat het daar mee in China?
In China bestaat nog altijd een centraal censuurbureau, de Algemene Administratie voor Pers en Publicaties (AAPP, in het Chinees (新闻出版总署), dat zijn goedkeuring moet geven voor elk boek dat op de Chinese markt verschijnt. Boekverboden en zelfs boekverbrandingen zijn nog altijd een werkelijkheid in China. Maar er bestaat ook een reusachtige zwarte markt voor literatuur en veel schrijvers publiceren in het buitenland.
China stuurt zeven schrijvers naar Europalia. Hoewel sommige daarvan een omstreden reputatie hebben, komen ze naar hier met de volle instemming van de AAPP. Daarmee is wellicht ook de limiet van hun artistieke vrijheid aangegeven.